Celem wszystkich zajęć jest uświadomienie i zrozumienie, że uzależnienie jest chorobą i jako takie wymaga profesjonalnej pomocy. 

Rocznie hospitalizowanych (w Polsce) ok. 50.000 osób, uzależnionych 600-800 tyś., korzystających z terapii 140-150 tyś. Ponad 50% czynów przeciwko zdrowiu lub życiu popełnianych jest pod wpływem alkoholu (65% zabójstw, 58% gwałtów, 54% uszkodzeń ciała, 20% wypadków drogowych).

Marskość wątroby w 80% ma podłoże alkoholowe, 33% samobójstw dokonywanych jest pod wpływem alkoholu, ok. 20% interwencji w szpitalnych izbach przyjęć ma związek z używaniem alkoholu.

Dane epidemiologiczne przemawiające za podłożem choroby alkoholowej:

1)  biologicznym (Golec, Kokoszka 2002 )

	gdy rodzic jest alkoholikiem - ryzyko choroby u dzieci wynosi 20%
	oboje rodzice są alkoholikami - ryzyko wynosi 20-50%
	u synów i braci alkoholików - ryzyko wynosi 50%
	ryzyko u bliźniąt

- jednojajowych - 54%

- dwujajowych - 28%

ojciec alkoholik, przestępca- ryzyko wystąpienia u syna wynosi 90%

2)  genetycznym

	odmienne reakcje hormonalne (ACTH,TRH/TSH)
	zmiany w EEG u dzieci adoptowanych
	zaburzenia temperamentu

Motywy zażywania substancji psychoaktywnych (wg. Szczepańskiego):

	z chęci ucieczki od rzeczywistości
	dla dodania sobie odwagi
	z przyczyn ceremonialnych
	nałóg

Najczęściej spotykane grupy powodów zażywania substancji psychoaktywnych:

	„ucieczkowe”- zredukowanie napięcia, poprawa nastroju, odprężenie, zapominanie o kłopotach
	„społeczne”- towarzysko, okazjonalnie
	„ w poszukiwaniu przyjemności”- dla smaku, „zdrowia”

Style picia alkoholu wg Kępińskiego:

	„neurasteniczny”- redukcja zmęczenia i rozdrażnienia
	„kontaktowy”- nawiązanie i podtrzymywanie kontaktów interpersonalnych
	„dionizyjski”- oszołomienie i ucieczka od rzeczywistości
	„heroiczny”- dodanie odwagi, poczucie mocy
	„samobójczy”

Psychopatologia uzależnień - podstawowe definicje związane z używaniem substancji psychoaktywnych wg ICD-10.

Ostre zatrucie - przemijający stan, powstały po wypiciu alkoholu lub przyjęciu innej substancji psychoaktywnej, powodujący zaburzenia świadomości, procesów poznawczych, spostrzegania, zachowania albo innych reakcji psychofizjologicznych.

Używanie szkodliwe - sposób przyjmowania substancji, psychoaktywnych, który powoduje szkody zdrowotne. Mogą to być szkody somatyczne (np. zapalenie wątroby) albo psychiczne (np. epizody zaburzeń depresyjnych wtórne do intensywnego picia alkoholu).

Zespół uzależnienia - kompleks zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, wśród których przyjmowanie substancji lub grupy substancji dominuje nad innymi zachowaniami, które miały poprzednio dla pacjenta większą wartość. Głównym objawem zespołu uzależnienia jest pragnienie (często silne, czasami przemożne) przyjmowania substancji psychoaktywnej, alkoholu lub tytoniu. Przyjęcie substancji nawet po bardzo długim okresie abstynencji może wyzwalać zjawisko gwałtownego nawrotu innych objawów zespołu, znacznie szybciej niż pojawienie się uzależnienia u osób poprzednio nieuzależnionych.

Na rozpoznanie uzależnienia pozwala identyfikacja trzech lub więcej następujących cech lub objawów występujących łącznie przez pewien okres czasu w ciągu ostatniego roku:

1. silne pragnienia przyjmowania substancji albo poczucie przymusu jej przyjmowania;

2. trudności kontrolowania zachowania związanego z przyjmowaniem substancji, jego rozpoczęcia, zakończenia lub ilości;

3. fizjologiczne objawy stanu odstawienia, występujące po przerwaniu lub zmniejszeniu ilości przyjmowanej substancji, w postaci charakterystycznego dla danej substancji zespołu abstynencyjnego, albo używanie tej samej lub podobnie działającej substancji, w celu zmniejszenia nasilenia bądź uniknięcia objawów abstynencyjnych;

4. stwierdzenie tolerancji, mianowicie w celu wywołania skutków powodowanych poprzednio przez dawki mniejsze, potrzebne są dawki coraz większe (typowym przykładem są osoby uzależnione od alkoholu lub opiatów, przyjmujące dobowe dawki, które u osoby bez zwiększonej tolerancji mogą być przyczyną zatrucia albo śmierci);

5. z powodu przyjmowania substancji psychoaktywnych - narastające zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub zainteresowań, zwiększona ilość czasu poświęconego na zdobywanie lub przyjmowanie substancji, albo na odwracanie następstw jej działania;

6. przyjmowanie substancji, mimo wyraźnych dowodów jawnie szkodliwych następstw (uszkodzenie wątroby, stany obniżonego nastroju albo polekowe upośledzenie funkcji poznawczych);

Zespół abstynencyjny - grupa objawów o różnej konfiguracji i nasileniu występujących po całkowitym lub częściowym wycofaniu substancji używanej w sposób powtarzany, zwykle długotrwały i/lub w wysokich dawkach. Początek i przebieg zespołu abstynencyjnego jest ograniczony w czasie i związany z rodzajem substancji oraz dawką przyjętą bezpośrednio przed rozpoczęciem abstynencji. Zespół abstynencyjny może być powikłany drgawkami.

Więcej informacji (szczególnie tych praktycznych) na zajęciach, warto też sięgnąć do literatury.

1. S. Golec, A. Kokoszka „Postępowanie w nagłych zaburzeniach psychicznych” Kraków 2002, strony 153-166

2. J. Mellibruda „Tajemnice etoh, czyli alkohol i nasze życie” Warszawa 1993

3. J.K. Gierowski, Z. Lew-Starowicz, J. Mellibruda. Psychopatologia zjawisk społecznych w (red) J. Strelau „Psychologia. Podręcznik akademicki t.3” Gdańsk 2000 strony 691-710

Przygotował: mgr Dariusz Przycki