Kształcenie pracowników socjalnych na kierunku studiów „praca socjalna”  opiera się na nowych regulacjach prawnych.  (Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 czerwca 2006 r.). Jest wyznaczone także przez Proces Boloński i europejskie reguły wchodzenia pracowników socjalnych na mniej lub bardziej otwarty rynek pracy w różnych krajach europejskich. Sięga również do bogatych polskich i europejskich doświadczeń w zakresie kształcenia służb społecznych.

Praca socjalna ukształtowała się od samego początku, najpierw jako profesja zawodowa, potem dopiera jako dyscyplina akademicka. Rozwój teorii  pracy socjalnej był odpowiedzą na  wcześniej zarysowane, wyraźne potrzeby i wymagania zawodowe. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest obszerna wiedza i udokumentowane doświadczania na temat kształcenia pracowników socjalnych w Polsce i w innych krajach.

Wyłaniają się z niej dwa modele kształcenia. Pierwszy z nich traktuje zawód pracownika socjalnego jako profesję silnie związaną z różnymi dyscyplinami społecznymi: pedagogiką, socjologią, medycyną społeczną, psychologią, ekonomią, prawem, geografią społeczną, teologią czy  administracją.  Jest to często tzw. drugi zawód uzyskiwany  w  drugim okresie aktywności zawodowej. Wchodzą do niego kobiety po pierwszym okresie wychowania dziecka. Zawód ten zdobywają także lekarze, architekci, prawnicy, którym nie udało się  zdobyć praktyki i wejść do wcześniej wyuczonych zawodów. O takim modelu kształcenia mówi się, że jest to model elastyczny dopuszczający różne drogi i możliwości wchodzenia do zawodu i rożne typy kształcenia. Znajduje on wielu zwolenników podkreślających różnorodność wymagań stawianych pracownikom socjalnym, konieczność wychodzenia przez nich poza standardy działania, wynajdywania ciągle nowych nisz, możliwości i  specyfiki pracy  - zwłaszcza w otwartym środowisku społecznym.  Ma także wiele krytyków wskazujących na  niski profesjonalizm takiego kształcenia, na rozmywanie się  zawodu,  jego słabość instytucjonalną, brak tożsamości zawodowej pracowników socjalnych, którzy stają się zakładnikami różnych sił i interesów społecznych. Drugi model kształcenia preferuje bardziej wystandaryzowane działania. Opiera się na wyraźniej określonych rolach społeczno - zawodowych, zadaniach pracowników socjalnych. Określa dokładniej miejsca pracy, stanowiska i kompetencje związane z tymi stanowiskami. Adekwatnie do tych wymagań stara się precyzować jakie powinny  być treści i formy kształcenia pracowników socjalnych. Ten drugi model staje się coraz bardziej widoczny w polskiej praktyce kształcenia pracowników socjalnych. Generuje zmiany określające wyraźniej ramy zawodu, kształcenia zawodowego, procesu profesjonalizacji i rozwoju w zawodzie. Taka tendencja wynika częściowo z postanowień procesu Bolońskiego. Ważną siłą wspierająca te zmiany są korporacje zawodowe pracowników socjalnych, które stają się coraz ważniejszym partnerem, a nawet podmiotem kształcenia zawodowego. Ich sojusznikiem są także niektóre grupy akademickie, ośrodki naukowe etc.

Każdy z tych modeli ma swoich zwolenników i przeciwników.  Były one stosowane w różnych krajach. Znane są ich mocne i słabe punkty. Można oba te modele potraktować rozłącznie, alternatywnie. Można także poszukać takich elementów, które je łączą i wydobywają z każdego z nich wątki najbardziej racjonalne i adekwatne do wymagań stawianych przez praktykę społeczną i rozwijającą się teorię pracy socjalnej. Taki właśnie syntetyczny model kształcenia przyjmujemy w przedkładanym projekcie kształcenia pracowników socjalnych w  Pedagogium – Wyższej Szkole Pedagogiki Resocjalizacyjnej. Wypracowane przez nas koncepcje kształcenia odnosimy do:

1. Ogólnych ram społeczno-politycznych związanych z procesami demokratyzacji, polityką społeczną Unii Europejskiej i Rzeczypospolitej ukierunkowaną na rozwój kapitału społecznego i ludzkiego oraz respektowanie praw człowieka. Mają one swoje konsekwencje związane  przede wszystkim z  rynkiem pracy, procesami ubożenie niektórych grup społecznych, migracjami, nierównościami w dostępie do dóbr, edukacji i określonych wartości. Na te problemy ekonomiczne nakładają się zmiany o charakterze demograficznym, społecznym i kulturowym: spadek urodzeń odraczanie decyzji małżeńskich i rodzicielskich, starzenie się społeczeństw, procesy kryminalizacji, zagrożenie bezpieczeństwa, zagrożenia ekologiczne. etc. Te społeczne przemiany określają w dużej mierze wyzwania zawodowe oraz pole  kształcenia i działania pracowników socjalnych.

2. Budowany przez nas model kształcenia odnosimy także do bogatej tradycji  i aktualnych doświadczeń polskich oraz europejskich związanych z kształceniem pracowników socjalnych. W tej mierze odwołujemy się do w miarę sprecyzowanych ram zawodu pracownika socjalnego w Europie, do częściowo wypracowanych wspólnych europejskich koncepcji kształcenia i ogólnej profesjonalizacji pracowników socjalnych. Zabiegamy o to, aby kształcenie pracowników socjalnych w Pedagogium było porównywalne z kształceniem w innych krajach UE, a dyplom naszej uczelni pozwalał absolwentom ubiegać się o zatrudnienie na w miarę otwartym rynku europejskim.

3. Koncepcja kształcenia jest uwarunkowana w dużej mierze rozwojem danej dyscypliny. Praca socjalna jako pewien obszar refleksji nad teorią i praktyką znalazła się dzisiaj w szczególnym momencie. Swoim zakresem wykroczyła poza  pedagogikę społeczną, politykę społeczna i socjologię. Stała się dyscypliną pogranicza nauk społecznych, ekonomicznych i prawnych. Jest wielowątkowa, wielowymiarowa. transwersalna. Czerpie z różnych źródeł i ustawicznie poszerza swój zakres. Wykracza daleko poza dawną opiekę, współczesną pomoc, wsparcie. Z jednej strony koncentruje się ona na pomocy  jednostkom i rodzinom. Z drugiej strony swoim przedmiotem czyni szeroko rozumiane zmiany indywidualne i społeczne skierowane na osiągnięcie dobrostanu (Montreal 2000). Angażuje się we wzmacnianie komunikacji społecznej, aktywizowanie ludzi i budowę różnorodnych instytucji społecznych.

4. Praca socjalna jako dyscyplina akademicka charakteryzuje się  wielością stanowisk teorii, języków, paradygmatów. Jest uprawiana różnorodnie. A jednak w tej różnorodności zachowuje swoje fundamentalne treści, podstawowe i czytelne dla wszystkich pojęcia, główne funkcje, zasady. Zachowuje swoją tożsamość i podstawowe cechy. Jest dyscypliną praktyczną ogniskująca się wokół działania, tworzenia, kreowania. Jej adresatem, podmiotem jest człowiek, grupa społeczna znajdująca się w trudnych warunkach i  wymagająca wsparcia lub tylko akceptacji. Praca socjalna, podobnie, jak inne nauki społeczne traktuje o ludzkim działaniu, o zmianie społecznej wpisanej  w szerokie kategorie czasu i przestrzeni. Respektuje prawa człowieka, zarówno naturalne, jak i pozytywne  wyrażone w dokumentach europejskich i  polskich.  Musi być odczytywana w perspektywie wartości norm etycznych, pozostających czasami w konflikcie.

5. W przyjętej przez „Pedagogium”  koncepcji  przyjmujemy i rozwijamy te ogólne, niezbywalne cechy pracy socjalnej i kształcenia pracowników socjalnych. Jednocześnie  akcentujemy   specyfikę naszych rozwiązań. Wynika ona z charakteru Szkoły i jej związków z resocjalizacją, profilaktyką i szeroko rozumianym bezpieczeństwem  społecznym i socjalnym. Pedagogium jest Uczelnią autorską, w której resocjalizacja zachowuje tradycyjne penitencjarne wątki, a obok tego bardzo silne akcenty kładzie się  na  rozbudowany program działań twórczych, kreacyjnych (animacja społeczna i kulturalna) aktywizujących, dzieci młodzież, rodziny.

6. Praca socjalna, którą rozwijamy i projektowane przez nas kształcenie pracowników socjalnych będzie się koncentrować wokół trzech obszarów:

• tradycyjne problemy pomocy i wsparcia dziecka i rodziny (z uwzględnieniem opieki zastępczej);

• szeroko rozumiane działania prewencyjne w środowisku rodzinnym i lokalnym (animacja społeczno-kulturalna: sport, sztuka) samopomoc i samoorganizacja środowiska;

• połączenie wątków penitencjarnych i socjalnych: praca socjalna a kuratela i prewencja.                                                                              

.:.  Powrót do początku

Studia z zakresu pracy socjalnej będą uwzględniać dwa podstawowe założenia:

1. Praca socjalna jest dyscypliną praktyczną. Koncentruje się ona wokół działań, które wypływają z praktyki i kierują się ku ulepszeniu praktyki. Można powiedzieć, iż praktyka jest źródłem, celem i treścią pracy socjalnej. Taki praktyczny charakter pracy socjalnej wymaga innej specyficznej koncepcji kształcenia w której perspektywa praktyki oświetla cały program kształcenia, a sama kategoria praktyki i działania społecznego znajduje się w centrum uwagi.

2. Standardy kształcenia na kierunku „praca socjalna” przewidują 8 tygodni zajęć praktycznych, realizowanych w placówkach socjalnych. Te typowe, standardowe praktyki wymagają specjalnego dodatkowego programu, który będzie realizowany przez Szkołę zgodnie z przyjętymi celami, zasadami i harmonogramem.

           W przedkładanym przez Pedagogium – Wyższą Szkołę Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie programie kształcenia na kierunku „praca socjalna” uwzględniamy oba wyżej wymienione założenia:

Ad 1.  Proponowane przez nas kształcenie łączy badanie (rozpoznanie) z działaniem. Ta idea wprowadzona w latach 70 - tych do pracy socjalnej ma dwa znaczenia. (zob: B.Smolińska-Theiss, 1989). Jest koncepcją metodologiczną  badań społecznych (Handlungsforschung, action research). Po wtóre - jest również zasadą dydaktyczną kształcenia zorientowanego na praktykę i innowacje praktyczne. Właśnie to drugie znaczenie  eksponujemy w naszym projekcie studiów. Oznacza to, iż w programie kształcenia pracowników socjalnych szczególne znaczenie znajdą te elementy wiedzy, które związane są  z diagnozowaniem środowiska, monitorowaniem zmian, twórczym i aktywnym poszukiwaniem rozwiązań na miarę możliwości i potrzeb.

Osoby studiujące pracę socjalną w Pedagogium będą indywidualnie i grupowo pod kierunkiem opiekuna akademickiego i praktyka przeprowadzać i opracowywać  takie diagnozy i stosownie do nich podejmować odpowiednie działania socjalne w środowisku. Złożą się one na projekt socjalny, który przyjmujemy jako podstawę kształcenia metodyczno praktycznego pracowników socjalnych. Student powinien w ten sposób zdobyć nie tylko kompetencje posługiwania się wiedzą i doświadczeniem ale  także poznać ich wartość praktyczną,  gromadzić różne dane, umieć je analizować i  rozumieć sens  ustawicznego budowania warsztatu badawczego i monitorowania zjawisk społecznych w terenie swojego działania oraz ewaluacji programów.

Projekty socjalne łączą zawsze elementy diagnozy z  szukaniem środków zaradczych. Skłaniają do działań innowacyjnych wykraczających poza standardy, uczą komunikacji społecznej, zjednywania współpracowników, wprowadzają konkretne zmiany w środowisku.

Zakładamy, iż projekty socjalne będą odpowiedzią na zapotrzebowanie  gmin, instytucji lokalnych, stowarzyszeń i różnych grup społecznych na prowadzenie wspólnych działań w wybranych obszarach: socjalnych, edukacyjnych, kulturalnych, ekologicznych, zdrowotnych etc. Projekty socjalne potwierdzają przyjęty przez nas praktyczno-metodyczny model kształcenia pracowników socjalnych. Dokumentują także misję Pedagogium jako szkoły wyższej otwartej na środowisko i pełniącej funkcje społeczno -kulturalne na rzecz miasta i gminy.     

Pedagogium od dawna współpracuje z wieloma partnerami wśród których znajdują się: ośrodki pomocy społecznej, centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy dziecku i rodzinie, ośrodki socjoterapeutyczne, świetlice socjoterapeutyczne, zespoły charytatywne, organizacje pozarządowe. Naszym ważnym partnerem związanym z Uczelnią jest  Stowarzyszenie CAL. Włączamy się w jego Program Socjalny „Centrum Aktywności Lokalnej (CAL) skierowany na wypracowanie modelu pracy środowiskowej ośrodków pomocy społecznej w środowisku lokalnym. Program ten skupiający ponad 150 ośrodków pomocy społecznej z całej Polski jest wymieniany jako wzorcowy w Narodowej Strategii Spójności (s.33) w założeniach reformy Systemu Integracji Społecznej MPiPS (s. 13-14) oraz w programach operacyjnych „Kapitał Ludzki – 2007 - 2013”.

Uzupełnieniem projektów socjalnych będzie stała praca indywidualna studenta z dzieckiem lub z rodziną prowadzona pod kierunkiem opiekuna praktyk. Będzie ona wspierana przez studencki wolontariat i Centrum Wolontariatu.

Ad 2.  W programie studiów przewidziane jest 8 tygodni praktyk. Stanowią one integralną część procesu dydaktycznego. Celem tych praktyk jest poznanie przez studentów wybranych problemów socjalnych, poznanie zadań zawodowych pracownika socjalnego, zdobycie podstawowych doświadczeń w kontakcie z klientem, z pracownikiem socjalnym i instytucją pomocy  społecznej. Praktyka ma służyć poszerzaniu  i weryfikacji wiedzy studenta. Ma budować jego tożsamość zawodową, rozwijać postawy twórcze, skłaniać ku refleksyjnemu działaniu, pokazywać dylematy pracy socjalnej. Ważnym elementem praktyk jest poznanie zasad prawnych i reguł administracyjnych obowiązujących w pracy socjalnej.

Przyjmujemy następujący etapy i harmonogram praktyk (zob: programy zajęć – praktyki studenckie):

• Praktyka wstępna – 2 tygodnie (realizacja do końca I roku studiów). Wstępne rozpoznanie roli i zadań pracownika socjalnego, uczenie kontaktu i komunikacji z klientem. Indywidualna praca z przypadkiem. Praca z dziećmi, z młodzieżą z problemami socjalnymi, z rodziną problemową.

Miejsca praktyk: świetlice środowiskowe, terapeutyczne, oratoria, zespoły charytatywne, domy pomocy, hospicja,  kuratela rodzinna, asystenci socjalni osób niepełnosprawnych.

• Gmina jako  podstawowa instytucja pracy socjalnej –  2 tygodnie (realizacja do końca II roku). Poznanie pracy socjalnej i zadań pracownika socjalnego w perspektywie gminy. Diagnoza i monitoring problemów socjalnych w gminie. Rola mediów w rozpoznawaniu i łagodzeniu problemów socjalnych. Praca socjalna a aktywność społeczno-kulturalna i obywatelska w gminie.

Miejsca praktyk: urząd gminy, rada gminna, komisje samorządowe, organizacje pozarządowe, lokalne media.

• Główne instytucje pomocy społecznej  - 4 tygodnie (do końca III roku). Poznanie podstawowych instytucji, zadania pracowników socjalnych, prawo, finanse, administracja. Trudności i sprzeczności interesów, ról i wartości w pracy socjalnej.

Miejsca pracy: GOPS, MOPS, PCPR, PUP, ośrodki interwencji kryzysowej, centra integracji, ewentualnie inne instytucje socjalne.

Warunki zaliczenia praktyk:

Zadania podejmowane przez studenta w trakcie praktyk muszą być szczegółowo udokumentowane i poświadczone przez  upoważnioną osobę zatrudnioną w miejscu praktyk. Warunki zaliczenia ustala opiekun praktyk na podstawie regulaminu praktyk i ewentualnych indywidualnych zadań.

Forma zaliczenia:

Poświadczenie, wpis do indeksu, odpowiednia informacja w suplemencie dyplomu.

.:.  Powrót do początku

Absolwent studiów na kierunku Praca socjalna, realizowanych w Pedagogium – Wyższej Szkole Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie, posiada ogólną wiedzę o człowieku i świecie, określone umiejętnościami zawodowe oraz tzw. kulturę osobistą.

Pierwszy z tych wymiarów stanowi fundament, teoretyczną podbudowę  praktycznego warsztatu pracownika socjalnego. Przygotowanie to ma rozległy zakres, wytyczony z jednej strony przez filozofię, etykę, elementy kulturoznawstwa, prawo i socjologię, politykę społeczną, z drugiej – ekologię, media i komunikację społeczną, po pedagogikę i psychologię. Na tej podstawie absolwent potrafi dostrzegać i określać ogólne fakty i zjawiska społeczne, ich wzajemne związki i współzależności, a przede wszystkim – ich znaczenie dla procesu rozwoju jednostki i edukacji. Sprawnie porusza się w skomplikowanym świecie ludzkich interakcji, odróżnia pierwszoplanowe zagadnienia społeczne od wtórnych, przyczyny od skutków, zwłaszcza zaś widzi występowanie i zasięg podstawowych problemów społecznych – bezrobocia, nędzy, patologii, przemocy i przestępczości. Dostrzega zjawisko nierówności społecznych, prowadzących do marginalizacji i wykluczenia społecznego. Tę ogólną wiedzę i rozeznanie w rzeczywistości społecznej potrafi zastosować nie tylko w odniesieniu do mikrośrodowiska człowieka, ale także do wymiarów mezo oraz wpływów globalnych.

Umiejętności praktyczne absolwenta obejmują, po pierwsze: przeprowadzenie diagnozy socjalnej faktów i zjawisk należących do sfery zaburzeń zachowań, dysfunkcji, trudności bytowych i rozwojowych etc. Przy czym umiejętność ta dotyczy tak diagnozy indywidualnego przypadku, grupy, jak i diagnozy środowiskowej. Po wtóre: potrafi dokonać adekwatnej analizy i oceny zebranych materiałów, by na tej podstawie zaprojektować działania interwencyjne, zarówno profilaktyczne, jak i kompensacyjne. Po trzecie: jest umiejętnym, sprawnym i zaangażowanym organizatorem pracy socjalnej – od pomocy i wsparcia, po aktywizację i animację, kształtującą postawy czynne i podmiotowe. Umiejętnie wprowadza w życie generalną zasadę pracy socjalnej: pomoc do samopomocy.

Potrafi działać samodzielnie, jak i w grupie innych ekspertów. Integruje, koordynuje i ukierunkowuje pracę socjalno-kulturalną oraz edukacyjną różnych podmiotów społecznych (np. samorządu lokalnego, szkoły, rodziny). Jest przygotowany do pracy w różnych specjalistycznych ośrodkach pomocy i opieki społecznej, polityki społecznej, strukturach samorządowych, czy też w organizacjach pozarządowych o profilu socjalno-pomocowym. Zajmuje się ludźmi w różnym wieku, od dzieci i młodzieży, po dorosłych i osoby stare.

Zgodnie z profilem kształcenia w Pedagogium, jest przygotowany do profesjonalnego działania zwłaszcza na obszarze zagrożeń i patologii społecznych, m.in. narkomanii, alkoholizmu, dysfunkcjonalności rodziny, bezdomności, dzieci ulicy, etc. Organizuje i wspiera proces przystosowania do życia osób po opuszczeniu zakładu karnego.

Przygotowanie teoretyczne oraz umiejętności praktyczne absolwenta kierunku Praca socjalna idą w parze z określonymi dyspozycjami osobowościowymi, szerzej – kulturą osobistą. Jest osobą skromną, rzetelną, poważnie traktującą swoje obowiązki. Nie narzuca się, unika przesadnej dyscypliny i formalizmu, a tym bardziej nie traktuje innych przedmiotowo. Nie narzuca jedynych możliwych rozwiązań, nie sugeruje gotowych recept, lecz szuka możliwości porozumienia i współpracy z klientem pomocy socjalnej. Jego kontakt z drugim człowiekiem jest rzeczowy, ale jednocześnie empatyczny, oparty na dialogu i dążeniu do udzielenia bezwarunkowej pomocy.

Pracownik socjalny, absolwent Pedagogium, pełni - w klasycznym rozumieniu - służbę społeczną. Niezależnie od konkretnych, doraźnych i szczegółowych potrzeb, które w ramach tej służby zaspokaja, jest to działalność głęboko humanistyczna i humanitarna. Także niezależna od aktualnych kontekstów politycznych. Kieruje się wyłącznie dobrem rozwojowym człowieka, respektuje jego prawa naturalne i prawa stanowione. Jest też służbą dobru wspólnemu.

.:.  Powrót do początku